Opis

BlackRock. Jak przejąć świat, tak by nikt się nie zorientował to książka o nowej architekturze globalnej władzy – świecie, w którym system finansowy staje się jednym z głównych narzędzi współczesnego przymusu.

W centrum tej przemiany znajduje się firma Larry’ego Finka – BlackRock, największy na świecie zarządca aktywów, kontrolujący biliony dolarów i współdecydujący o losach tysięcy spółek, całych sektorów gospodarki, a niekiedy także państw. Poprzez fundusze indeksowe, system analityczny Aladdin oraz standardy ESG firma ta nie tylko inwestuje i zarządza kapitałem. Współtworzy także normy, według których oceniane jest dziś to, co określa się mianem „odpowiedzialnego” działania gospodarczego. W jednym miejscu spotykają się ideologia i kapitał, a granica między nimi zaciera się niemal niezauważalnie.

To książka o nowej formie władzy – subtelnej, rozproszonej i trudnej do uchwycenia. Nie potrzebuje ona formalnych zakazów ani spektakularnych decyzji politycznych. Wystarczy podnieść poziom ryzyka, zwiększyć koszt kapitału lub zaostrzyć kryteria dostępu do finansowania. Mechanizm ten działa dyskretnie: nie zakazuje, lecz czyni pewne działania nieopłacalnymi. Nie eliminuje wprost, lecz zmienia warunki gry tak, aby jedne modele działalności traciły rację bytu, a inne zyskiwały uprzywilejowaną pozycję.

Wpływ nowej finansowej władzy rozciąga się na obszary, w których zapadają decyzje o kierunkach rozwoju gospodarek, bezpieczeństwie państw czy globalnych konfliktach. Jest to zarazem opis – i częściowo już spełniająca się prognoza – świata, w którym wolność formalnie pozostaje nienaruszona, lecz koszt niezgodności z systemowymi wytycznymi stale rośnie. Suwerenność państw zaczyna zależeć od ocen rynków finansowych, a jednostka bywa redukowana do profilu w systemie zarządzania ryzykiem.

O autorce

Magdalena Trojanowska – prawnik, informatyk i dziennikarka, członek Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich. Współtwórczyni i współwłaścicielka Wydawnictwa Wektory, wieloletnia prezes Stowarzyszenia „Rodzice Chronią Dzieci”. Autorka audycji radiowych i internetowych, redaktorka kwartalnika „Opcja na Prawo”, inicjatorka licznych kampanii i konferencji poświęconych ochronie dzieci. Znana z krytycznej analizy współczesnych regulacji prawnych oraz projektów międzynarodowych instytucji, w tym WHO, IHR czy Konwencji Stambulskiej. Autorka książki Ziemia nieobiecana. Strefa Gazy: eksterminacja, technologiczna kontrola i hipokryzja Zachodu.

Fragment książki

Najbardziej uderzające jest to, że dzierżenie sterów nie wymaga formalnego przejęcia władzy. BlackRock nie musi wydawać poleceń ani narzucać rządom swoich decyzji – wystarczy, że system Aladdin, używany przez kluczowych graczy rynku, zinterpretuje dane w określony sposób. W świecie zdominowanym przez jednolite modele oceny ryzyka taka interpretacja natychmiast staje się faktem rynkowym: kapitał przepływa, waluty się umacniają lub słabną, obligacje drożeją albo tracą na wartości.

Regulatorzy mogą próbować reagować dopiero później, lecz w praktyce rynek zdąży już „przepracować” decyzję za nich. W efekcie państwa – nawet te o największych gospodarkach – zaczynają dostosowywać własną politykę fiskalną, monetarną czy inwestycyjną do rytmu narzuconego przez algorytm. Oznacza to subtelne, lecz realne przesunięcie suwerenności w stronę prywatnego systemu decyzyjnego.

Nieprzenikalny dla nikogo z zewnątrz kod to tylko jeden ze sposobów unikania nadzoru. Innym, mniej widocznym, lecz równie skutecznym, jest wykorzystywanie istniejącej architektury prawnej oraz umiejętne jej obchodzenie. Pozycja i skala działania BlackRocka pozwalają firmie decydować, gdzie i w jakim zakresie podlega ona prawu. Technologia i prawo splatają się w jeden mechanizm: kod pozostaje niedostępny, a miejsce jego działania bywa poza zasięgiem lokalnego nadzoru.

Kiedy państwo nie dysponuje własnymi narzędziami analizy, zaczyna myśleć cudzym mózgiem. W erze cyfrowej suwerenność gospodarcza coraz mniej zależy od rezerw walutowych czy siły militarnej, a coraz bardziej od zdolności samodzielnego modelowania przyszłości. Kraje, które nie doceniają znaczenia danych i zdolności analitycznych, oddają – świadomie lub nie – część swojej podmiotowości decyzyjnej podmiotom prywatnym. W konsekwencji tracą realną kontrolę nad własną polityką gospodarczą.