Amerykański punkt odniesienia

Współczesne poparcie dla Izraela – zarówno polityczne, jak i militarne – byłoby nie do utrzymania bez jednego czynnika: amerykańskiego ewangelikalizmu. To właśnie tam od lat 70. XX wieku rozwija się nurt, w którym państwo Izrael jest postrzegane nie jako twór polityczny, ale jako element biblijnego planu czasów ostatecznych. W tej wizji każde geopolityczne wydarzenie – od wojny sześciodniowej po okupację Jerozolimy – ma znaczenie prorocze. A każda krytyka Izraela może zostać odczytana jako sprzeciw wobec Boga.

Na tej podstawie zbudowano potężną infrastrukturę ideologiczną: konferencje, uniwersytety, think-tanki, całe denominacje. Jedną z najbardziej wpływowych postaci tego nurtu jest pastor John Hagee, twórca organizacji Christians United for Israel (CUFI) – lobbystycznego zaplecza syjonizmu chrześcijańskiego. Hagee otwarcie naucza, że Izrael musi przetrwać i kontrolować Jerozolimę, by mogło dojść do powrotu Mesjasza. Polityka to tylko narzędzie większego planu.

„Wierzę, że Bóg powołał prezydenta Trumpa na ten czas, by wypełnił Jego wolę wobec Izraela.”
— Pastor Robert Jeffress, 2019

Donald Trump, świadomy siły tego elektoratu, postawił na jednoznaczny sojusz. Jego decyzja o przeniesieniu ambasady USA do Jerozolimy w 2018 roku została przez wielu komentatorów uznana za ruch skrajnie prowokacyjny wobec prawa międzynarodowego. Ale dla milionów ewangelikałów był to dowód proroczej wierności. „Zrealizował to, czego bali się dotknąć wszyscy inni” – mówili. W ich oczach nie chodziło o dyplomację, ale o znak czasów.

Efekt? Według badań Pew Research Center z 2020 roku, ponad 80% białych ewangelikałów głosowało na Trumpa, a jego polityka wobec Izraela była jednym z kluczowych czynników tej lojalności. Mike Pompeo, sekretarz stanu w jego administracji, również deklarował publicznie, że „Trump działa zgodnie z wolą Bożą w sprawie Izraela”.

To nie marginalia amerykańskiej polityki, ale religijnie motywowane jej centrum.

Trump regularnie spotykał się z czołowymi przywódcami ewangelikalnymi, którzy publicznie modlili się nad nim – nie jako za politykiem, ale jak nad „narzędziem Boga w historii”. W 2020 roku, w Gabinecie Owalnym, nad Trumpem modlili się m.in. Paula White-Cain (liderka duchowa Białego Domu), Robert Jeffress (pastor z Dallas First Baptist Church), Samuel Rodriguez (National Hispanic Christian Leadership Conference), Jack Graham, Johnnie Moore, James Dobson i inni wpływowi przedstawiciele nurtu chrześcijańskiego syjonizmu. To oni nazywali Trumpa „Cyrusem naszych czasów” – porównując go do perskiego króla, który umożliwił Żydom odbudowę świątyni. Ich modlitwy towarzyszyły decyzjom o przeniesieniu ambasady, uznaniu aneksji, a także planom „pokoju bez Palestyńczyków”. Religijny autorytet został udzielony geopolitycznemu projektowi – a modlitwa stała się jego pieczęcią.

W ciągu ostatnich dwóch dekad ewangelikalizm w Polsce przeszedł wyraźną transformację: z rozproszonego marginesu wyznań protestanckich do pozycji wpływowego środowiska medialno-duchowego. W 2001 roku liczba zborów protestanckich nurtu ewangelikalnego (zielonoświątkowych, baptystycznych, niezależnych) wynosiła ok. 200–300. Dziś – według danych Forum Ewangelicznych – to blisko 700 wspólnot i punktów misyjnych, z rosnącą liczbą nowo zakładanych Kościołów domowych.

Wielu z tych liderów nie uczestniczy w polityce formalnej, ale realizuje wpływ poprzez zasięg i duchową narrację. Kościół Chwały, Społeczność Chrześcijańska Północ, KZ K5N, Dom Boży w Cieszynie, misja Radość i Nadzieja, Fundacja Nadzieja dla Przyszłości – te i inne organizacje prowadzą regularne transmisje na YouTube, Facebooku, Instagramie i TikToku, organizując konferencje gromadzące setki osób. Tylko kanał K5N zgromadził ponad 100 tysięcy subskrybentów i milionowe zasięgi. Nowoczesna estetyka, język psychologii, kaznodzieje o charyzmie coachów – to dziś codzienność dla tysięcy młodych chrześcijan.

Co ważne, ten styl duchowości wykracza poza granice denominacji protestanckich. Od dekady obserwujemy przenikanie ewangelikalnych wzorców do wspólnot katolickich – szczególnie charyzmatycznych. Marcin Zieliński, lider katolickiej wspólnoty Głos Pana, jest tu emblematyczną postacią: występuje na konferencjach z pastorami zielonoświątkowymi, używa języka „duchowego przebudzenia” i w praktyce wprowadza elementy teologii sukcesu, uzdrowień i syjonizmu do katolickiej sfery modlitewnej. Jego nauczanie i ewangelizacyjne wydarzenia przyciągają tysiące uczestników – w Polsce i za granicą.

Wspólnym mianownikiem dla większości tych środowisk jest silna orientacja na współczesny Izrael jako „znak czasów”. Bez względu na denominację, coraz więcej kaznodziejów traktuje współczesne państwo izraelskie jako bezpośrednią kontynuację Bożego planu – niezależnie od kontekstu politycznego, militarnego czy etycznego.

Zasięg duchowej solidarności: publiczne wsparcie dla Izraela

W Polsce także pojawiają się publiczne manifestacje poparcia dla Izraela, organizowane przez wspólnoty ewangelikalne. Jednym z przykładów jest Marsz dla Izraela we Wrocławiu, zorganizowany 6 maja 2018 roku przez Fundację Pojednanie i TSKŻ – z udziałem kilkuset osób niosących flagi Polski i Izraela oraz hasła takie jak „Mój dom jest twoim domem”. Uczestniczył w nim także Rafał Dutkiewicz oraz ambasador Anna Azari, a wydarzenie spotkało się z medialnym odbiorem ze względu na silny symboliczny przekaz.

Z kolei Ruch Marsz Życia, kierowany przez pastora Edwarda Ćwierza, przez lata organizował marsze poparcia w wielu miastach Polski: Warszawie, Kielcach, Łodzi, Wrocławiu, Gdańsku. Pierwszy marsz odbył się w 2016 roku, od tego czasu dorocznie gromadził setki uczestników i stanowił ekumeniczne wyrażenie solidarności z narodem żydowskim oraz sprzeciw wobec antysemityzmu. Choć pandemia osłabiła aktywność uliczną, zintensyfikowano działania online, konferencje i seminaria poświęcone Izraelowi.

Ruch współpracuje z silnymi zagranicznymi partnerami, m.in. z niemieckim pastor Jobstem Bittnerem, a także z izraelskimi przewodnikami i instytucjami edukacyjnymi. Solidarnościowe inicjatywy są prezentowane jako „duchowe mosty pojednania” – łączące Polskę, Niemcy i Izrael, i mają na celu szerzenie pozytywnego wizerunku państwa żydowskiego wśród chrześcijan europejskich.

Czy idea syjonizmu jest chrześcijańska?

W Polsce sytuacja wygląda inaczej niż w USA, ale logika wsparcia jest bardzo podobna. Nie mamy politycznych figur pokroju Trumpa czy Hagee’ego. Niemniej, działania wspólnot ewangelikalnych – medialne konferencje, marsze, współpraca z zagranicznymi liderami – pokazują, że poparcie dla Izraela funkcjonuje jako realny, polityczny, publiczny i symboliczny ruch. Jednocześnie te same wspólnoty rzadko zabierają głos wobec cierpienia Palestyńczyków – mimo jego dramatycznego charakteru.

W praktyce: wspomniane Marsze dla Izraela i Marsze Życia służą jako publiczna deklaracja solidarności, podczas gdy o losie Palestyńczyków mówi się niewiele. Milczenie wobec blokad, bombardowań, głodu i cierpienia cywilów kontrastuje z głośnym chrześcijańskim poparciem dla polityki izraelskiej – reprezentowanym przez liderów duchowych, organizowane konferencje i starannie budowaną narrację: „Izrael jako wypełnienie proroctw”.

U podstaw tej postawy leży chrześcijański syjonizm – popularne w środowiskach ewangelikalnych przekonanie, że powstanie państwa Izrael i odrodzenie Jerozolimy to realizacja biblijnych proroctw. W tej wizji wspieranie Izraela to równoznacznik stania po stronie Boga.

Problem w tym, że sama Biblia nie daje takiej pewności. Historia powrotu do Ziemi Obiecanej – zarówno tej starotestamentowej, jak i eschatologicznej – nie jest opowieścią o automatycznym błogosławieństwie, ale o napięciu między obietnicą a wiernością. Gdy prorocy mówią o odbudowanej Jerozolimie, nie opisują stanu, który sam przez się wyraża wolę Boga. Wiele z tych obrazów odnosi się raczej do stanu faktycznego – niekoniecznie do stanu sprawiedliwości.

Można oczywiście widzieć w tym część szerszego planu – może nawet: ostatniego starcia, kulminacji zła świeckiego i duchowego – przed objawieniem chwały Boga, nie znaczy to jednak, że sama forma odbudowy Jerozolimy pochodzi od Niego, podobnie jak odrodzenia Rzymu w czasach ostatecznych. Współczesny powrót tzw. Izraela – czyli osadnictwo ludności żydowskiej, pochodzącej głównie z Europy Wschodniej, Zachodu i Ameryk – nie był ruchem duchowym. Był wynikiem decyzji politycznych, interesów mocarstw, ideologii narodowej¹. Był też skutkiem wyparcia Palestyńczyków – narodu, który dziś, jak pokazują badania genetyczne, zachował więcej dziedzictwa semickiego niż wielu współczesnych obywateli Izraela². Państwo Izrael powstało w 1948 roku jako projekt świecki. Towarzyszyła temu czystka etniczna – Nakba – oraz przemoc, która od tamtej pory nie ustała.

Współczesna Jerozolima nie jest miastem pokoju. Jest miastem muru, przemocy, selekcji. Centrum militaryzmu i kontroli. Czy naprawdę to miejsce ma być wypełnieniem wizji proroków?

Od starej do nowej Jerozolimy

Jeśli więc już odwoływać się i zakwestionować współczesną narrację syjonistyczną kościołów chrześcijańskich to trzeba zwrócić uwagę, że według Pisma Św. – prorocy Biblijni nie utożsamiali Bożej obecności z posiadaniem ziemi. Wręcz przeciwnie – ostrzegali, że bez sprawiedliwości, troski o ubogich i poszanowania prawa, ziemia zostanie odebrana. Współcześni Żydzi nie „odzyskali sprawiedliwości” aby to na jej podstawie powrócić „do własnej Ziemi” – pamiętajmy, że Jezus nie został przyjęty w Jerozolimie po raz pierwszy. Został przez nią ukrzyżowany. Nie będzie tam też „Bożego Ducha”, gdy zstąpi po raz drugi. Jerozolima odbudowywana jest według schematu wieży Babel – jak Żydzi czekali na ziemskiego mesjasza, tak odbudowują ziemską Jerozolimę. Apokalipsa nazywa to miasto „Sodomą i Egiptem” – miejscem śmierci proroków, także dwóch ostatnich prorokujących przez 3,5 roku – ich ciała będą tam wisieć „na widoku”³. Ostateczna konfrontacja nie będzie rozstrzygnięta przez ludzką przemoc, ale – jak mówi Pismo – „tchnieniem ust” Mesjasza (2 Tes 2,8). Nie mieczem, lecz objawieniem prawdy. To ostateczna kumulacja tezy i antytezy! Esencji globalnej niesprawiedliwości i apogeum dobra. 

Nowa Jerozolima, opisana w Księdze Objawienia, zstępuje z nieba. Nie ma w niej świątyni, bo sam Bóg i Baranek są jej światłością. To nie jest kontynuacja starego miasta. To jego radykalne przeciwieństwo. Nowy Świat to miejsce, w którym nie ma Żyda, ani Greka. Gdy nadejdzie panowanie Boga jak mówi jeden z proroków Bóg powie: mój jest Egipt, moja Asyria, mój Izrael – to symbol egzystencji Boga pośród całej ludzkiej społeczności – wszystkich narodów.

Dlatego jeśli projekt „ostatniej Jerozolimy” jest rzeczywiście Boży – to nie dotyczy miasta otoczonego murem, chronionego przez armię i zbudowanego na ludobójstwie. Dotyczy innego miejsca: wspólnoty sprawiedliwości, pokoju i prawdy.

Nawet w czasach Starego Przymierza, gdy przemoc była częścią dziejów Izraela, Bóg stawiał jej granice. Gdy Dawid – „mąż według serca Bożego” – chciał zbudować świątynię, usłyszał: „nie ty, bo wiele krwi przelałeś na ziemi przede Mną” (1 Krn 22,8). Nawet święte cele nie usprawiedliwiają przemocy jako fundamentu Bożego domu. To były sposoby działania dostosowane do pewnych barbarzyńskich standardów, które w tej epoce negujemy.

Milczenie Kościoła wobec Gazy

W tej perspektywie pytanie nie brzmi: czy Kościół powinien wypowiadać się politycznie? Pytanie brzmi: czy Kościół powinien przemilczeć bombardowanie dzieci, głód, czystki, blokadę humanitarną? Czy może milczeć wobec katastrofy, która dzieje się na jego oczach – także wobec chrześcijan w Gazie?

Milczenie wobec zbrodni – nawet jeśli tłumaczone apolitycznością – nie jest neutralne. To postawa duchowa. To wybór. I to wybór, który wpisuje się w historię Kościoła bardziej jako świadectwo jego kompromisu niż prorockiej obecności.

Nie każda duchowość jest niewinna

Polski ewangelikalizm często odcina się od spraw publicznych, deklarując duchową neutralność. Ale to nie jest neutralność – to manicheizm: rozdzielenie „sacrum” i „profanum”, świata duchowego i politycznego, nieba i ziemi. Tyle że Bóg nie oddziela tych rzeczy. W Biblii niebo płacze z powodu tego, co dzieje się na ziemi. Całe niebo modli się o sprawiedliwość tutaj.

Ewangelia nie jest ucieczką od historii. Jest wcieleniem w nią. A Kościół – jeśli chce być wierny – nie może pozostawać obojętny. Nie wystarczy mówić: „nie wiem, nie znam się, nie mam pewności”. Bo jeśli nie umiemy się wypowiedzieć, gdy giną dzieci, to znaczy, że nasza duchowość jest pusta.

Etyczny wybór

Nie każda Jerozolima pochodzi od Boga. Nie każde państwo, które powołuje się na Biblię, działa w Jego imieniu. I nie każdy, kto milczy, zachowuje czystość. Czasem milczenie to współudział. Czasem – duchowa niewierność.

W czasach ostatecznych, mówi Pismo Św., Kościół będzie podzielony. Część pójdzie za Bestią, która podaje się za Boga. Część rozpozna Baranka – tego, który został zabity, ale nie zabił nikogo.

Gaza może być miejscem sądu. A Kościół – miejscem wyboru. Milczenie już jest głosem. Jeśli Kościół wspiera tylko jedną stronę, jeśli milczy wobec cierpienia, jeśli zasłania się „apolitycznością”, gdy chodzi o życie dzieci i los milionów ludzi – to nie jest wierność Bogu.

Palestyński minister spraw zagranicznych Rijad al-Maliki w 19 lutego 2024 roku przedstawiał sprawę Palestyny przed Międzynarodowym Trybunałem Sprawiedliwości (ICJ) w Hadze. „Palestyna nie była ziemią bez ludzi. Nie było, jak określił to izraelscy przywódcy, pustkowia. Na tej ziemi było życie”.

Podczas przesłuchania Maliki zilustrował swoją prezentację pięcioma mapami, pokazując dramatyczną erozję terytorium palestyńskiego z ziemi ustanowionej jako Palestyna pod mandatem Ligi Narodów w 1920 roku.

Mapy przedstawiały proponowany podział terytorium w ramach nieudanego planu ONZ z 1947 roku, jego zmniejszenie na Zachodnim Brzegu i Gazie po wojnie w 1948 roku, która doprowadziła do utworzenia Izraela i fragmentów palestyńskich obszarów na Zachodnim Brzegu pozostawionych do 2020 roku, po dziesięcioleciach żydowskiego osiedlenia.

Potem Rjiad al‑Maliki wskazywał na mapy pokazujące „tylko Izrael” rozciągający się od Jordanu po Morze Śródziemne — bez śladu Palestyny. Benjamin Netanyahu, w przemówieniu przed Zgromadzeniem ONZ 22 września 2023 r., przedstawił grafikę – wymazując z mapy Zachodni Brzeg i Gazę – i nawoływał do nowej wizji „blogosławieństwa”.

„Nie ma Palestyny na tej mapie, tylko Izrael – rozciągający się od Jordanu po Morze Śródziemne” – powiedział minister spraw zagranicznych Palestyny, Riad al-Maliki. Ten obraz mówi sam za siebie: celem przedłużającej się izraelskiej okupacji nie jest kontrola, lecz całkowite wymazanie Palestyny i unicestwienie narodu palestyńskiego.

To nie jest polityka tymczasowa. To strategia eliminacji – stopniowej, systemowej, brutalnej. I w tej sytuacji nie ma miejsca na etyczne kompromisy. Są tylko dwie postawy: za i przeciw. Poparcie dla syjonizmu – zwłaszcza w wydaniu ewangelikalnym – nie jest dziś wyłącznie „duchową opinią”. To realne, polityczne przyzwolenie na ludobójstwo legalizujące działania polityków.

https://www.facebook.com/watch?v=753127397668109

Czytając „Strategię Syjonu”

Wszystkie te napięcia – między wiarą a ideologią, między teologią a nacjonalizmem, między historią zbawienia a historią geopolityki – zostały głęboko i odważnie opisane w książce Strategia Syjonu. To jedna z tych publikacji, które nie zatrzymują się na poziomie politycznej analizy, ale zaglądają pod powierzchnię: do mitów założycielskich, do mechanizmów legitymizacji, do duchowych zysków z ziemskich projektów.

Książka pokazuje, jak współczesny syjonizm – także w wersji ewangelikalnej – operuje językiem biblijnym w służbie interesów państwowych, jak wykorzystuje pojęcia „przymierza”, „obietnicy”, „proroctwa”, by osłonić konkretne działania polityczne i militarne. Nie atakuje wiary, ale pyta, co naprawdę znaczy być wiernym. Komu. I za jaką cenę.

Dla tych, którzy szukają języka, by nazwać swój niepokój. I dla tych, którzy potrzebują odwagi, by zobaczyć więcej niż jedną stronę konfliktu. Ta książka nie daje gotowych odpowiedzi. Ale nie pozwala już wrócić do wygodnego milczenia.

Dobrze uzupełnia ją inna ważna książka: Gwiazda i krzyż Michaela Jonesa. To analiza konfliktu między chrześcijaństwem a świeckim mesjanizmem syjonistycznym, w której autor pokazuje, jak idee religijne zostały zsekularyzowane, upaństwowione i użyte do celów ideologicznych. Jones śledzi korzenie tej konfrontacji – od czasów rewolucji francuskiej po współczesne konflikty globalne – i stawia pytanie: czy Kościół zachodni naprawdę pozostał wierny swojemu Panu, czy raczej dał się uwieść logice władzy, wybrania i dominacji. Lektura wymagająca, ale konieczna, jeśli chcemy zrozumieć duchową stawkę współczesnej geopolityki.

Przypisy:

1. Deklaracja Balfoura z 1917 roku, w której rząd brytyjski zadeklarował wsparcie dla utworzenia „żydowskiego domu narodowego w Palestynie”, była skierowana do Lorda Rothschilda, a nie do mieszkańców regionu, co wskazuje na charakter elitarno-polityczny tego aktu. Tekst deklaracji Balfoura i jej tło: https://avalon.law.yale.edu/default.asp. ↩︎
2. Hammer, M. F., Behar, D. M., et al. (2000). Jewish and Middle Eastern non-Jewish populations share a common pool of Y-chromosome biallelic haplotypes. Proceedings of the National Academy of Sciences, 97(12), 6769–6774.
   Nebel, A., Filon, D., et al. (2001). The Y Chromosome Pool of Jews as Part of the Genetic Landscape of the Middle East. American Journal of Human Genetics, 69(5), 1095–1112.
   https://doi.org/10.1086/324070
   Hajjej, A., Hmida, S., et al. (2006). HLA genes in Southern Tunisians and Palestinians share many alleles with Jews: A bridge for understanding population affinity in North Africa and the Middle East. Human Immunology, 67(11), 889–899.
   https://doi.org/10.1016/j.humimm.2006.09.003 ↩︎
3. Apokalipsa św. Jana 11,8 – „A ich zwłoki leżeć będą na ulicy wielkiego miasta, które – duchowo – nazywa się Sodomą i Egiptem, gdzie też ukrzyżowano ich Pana.” (BT) ↩︎

Ghada Alkurd, Nikołaj Antoniadis, Asia Haidar, Max Heber, Niklas Marienhagen, Juliane von Mittelstaedt, Bernhard Riedmann, DW faces bias, Islamophobia allegations covering Israel’s Gaza War, „Der Spiegel”, 27 października 2024, dostęp: 2 sierpnia 2025, https://www.spiegel.de/international/world/gaza-city-possible-war-crime-why-did-israel-bomb-this-residential-building-a-a7e9e4f9-9879-404a-bb87-4a17cef81f8c

Artykuł analizuje izraelski nalot na budynek mieszkalny w Gazie, w którym zginęło ponad 20 cywilów, w tym dzieci, i stawia pytanie o możliwe naruszenie prawa międzynarodowego.

Bearing Witness to the Israel–Gaza War: Report on the Role of Western Media in the First 100 Days, „Witnessing the Gaza War”, 5 grudnia 2024, dostęp: 2 sierpnia 2025, https://witnessing-the-gaza-war.com/wp-content/uploads/2024/12/Bearing-witness-to-the-Israel-Gaza-War-v6.5.5-5.12.24.pdf

Raport analizuje, jak zachodnie media – w tym „The New York Times”, BBC, CNN i „Le Monde” – relacjonowały pierwsze 100 dni wojny, wskazując na systematyczne uprzywilejowanie izraelskiej narracji, językową asymetrię oraz marginalizację palestyńskich głosów i źródeł.